Deri në shtatë milionë raste kanceri çdo vit mund të parandalohen në mbarë botën, sipas analizës së parë globale të publikuar nga shkencëtarët e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).
Raporti vlerëson se rreth 37% e të gjitha rasteve të kancerit lidhen me faktorë të shmangshëm, si infeksionet, zakonet e jetesës dhe ndotja e mjedisit. Këta faktorë mund të kontrollohen ose të reduktohen ndjeshëm përmes politikave shëndetësore dhe ndërgjegjësimit publik.
Ndër shembujt kryesorë janë kanceri i qafës së mitrës, i shkaktuar nga infeksioni me virusin HPV – i cili mund të parandalohet përmes vaksinimit – si dhe kanceret e lidhura me duhanpirjen, që mbeten shkaku kryesor i rasteve të reja në shumë vende.
Sipas studiuesve, gjetjet tregojnë një mundësi të fuqishme për të ulur ndjeshëm barrën globale të kancerit dhe për të shpëtuar miliona jetë.
Jo të gjitha rastet e kancerit mund të shmangen. Disa lidhen me dëmtimet që grumbullohen natyrshëm në ADN me kalimin e moshës, ose me faktorë gjenetikë të trashëguar. Megjithatë, ekspertët theksojnë se fakti që gati katër në dhjetë raste janë të parandalueshme, është një shifër e konsiderueshme.
Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin mbi Kancerin (IARC), pjesë e OBSH-së, analizoi 30 faktorë rreziku të parandalueshëm, përfshirë duhanin, rrezatimin ultraviolet, obezitetin, mungesën e aktivitetit fizik dhe ndotjen e ajrit. Këta faktorë ndikojnë në trup duke dëmtuar ADN-në, duke nxitur inflamacionin ose duke aktivizuar qeliza kancerogjene të fjetura.
Raporti përfshin gjithashtu nëntë infeksione kancerogjene, si HPV, viruset e hepatitit që lidhen me kancerin e mëlçisë dhe bakterin Helicobacter pylori, i lidhur me kancerin e stomakut.
Analiza u bazua në të dhëna globale të vitit 2022 nga 185 vende, të krahasuara me ekspozimin ndaj faktorëve të rrezikut një dekadë më parë.
Tre faktorët kryesorë që kontribuojnë në më shumë se 18 milionë raste kanceri në nivel global janë:
-
Duhanpirja – rreth 3.3 milionë raste
-
Infeksionet – rreth 2.3 milionë raste
-
Konsumimi i alkoolit – rreth 700 mijë raste
Studimi zbulon edhe dallime të theksuara mes gjinive. 45% e rasteve të kancerit te burrat janë të parandalueshme, krahasuar me 30% te gratë, kryesisht për shkak të niveleve më të larta të duhanpirjes tek burrat.
Në Evropë, tek gratë, shkaqet kryesore të parandalueshme janë duhani, infeksionet dhe obeziteti. Ndërsa në Afrikën nën-Sahariane, infeksionet përbëjnë gati 80% të rasteve të parandalueshme të kancerit te gratë, duke treguar se masat parandaluese duhet të përshtaten sipas rajonit.
Raporti, i publikuar në revistën shkencore Nature Medicine, tregon se kanceri i mushkërive, kanceri i stomakut dhe kanceri i qafës së mitrës përbëjnë gati gjysmën e të gjitha rasteve të parandalueshme të kancerit.
Ekspertët e OBSH-së theksojnë se suksesi i vendeve që kanë zbatuar politika kundër duhanit ose programe të vaksinimit kundër HPV-së dëshmon se parandalimi funksionon.
“Qëllimi ynë është ta ulim përqindjen e kancerëve të parandalueshëm sa më afër zeros,” vlerësojnë specialistët e shëndetit publik.
