Studim i Yale: Edhe zogjtë, megjithë aftësinë për të fluturuar, nuk po arrijnë t’i shpëtojnë ngrohjes globale
Me rritjen e temperaturave globale që po ndryshojnë ekosistemet në të gjithë botën, speciet e kafshëve zakonisht përballen me dy mundësi: të përshtaten me kushtet lokale në ndryshim ose të shpërngulen drejt një klime më të freskët. Prej kohësh, ekologët kanë besuar se zogjtë janë më të pajisurit për t’u përballur me presionet e ndryshimeve klimatike, pikërisht sepse mund të fluturojnë drejt lartësive më të mëdha ose drejt poleve të globit.
Por një studim i ri nga Universiteti Yale tregon se shumë pak specie zogjsh po arrijnë realisht t’i shpëtojnë efekteve të një bote në ngrohje.
Gjetjet u publikuan më 28 maj në revistën Nature Ecology and Evolution.
“Ata nuk mund të lëvizin mjaftueshëm shpejt apo mjaftueshëm larg për të mbajtur hapin me shpejtësinë e ndryshimeve klimatike,” tha Jeremy Cohen, autori kryesor i studimit dhe studiues në Departamentin e Ekologjisë dhe Biologjisë Evolutive të Yale, pjesë e laboratorit të bashkautorës Walter Jetz.
Jetz, profesor në të njëjtin departament dhe drejtor i Qendrës së Yale për Biodiversitet dhe Ndryshim Global, është gjithashtu mbajtës i karriges shkencore të Fondacionit të Biodiversitetit E.O. Wilson.
Për studimin, Cohen dhe Jetz analizuan të dhëna për lëvizjet e 406 specieve të zogjve në Amerikën e Veriut, të mbledhura nga vëzhgues qytetarë për një periudhë prej 20 vjetësh, krahas ndryshimeve përkatëse të temperaturave lokale. Ata zbuluan se shumica e supozimeve të mëparshme për reagimin e zogjve ndaj klimës ishin të sakta. Gjatë verës, për shembull, shumë specie zogjsh ishin zhvendosur mesatarisht 40–50 milje më në veri, ndonjëherë edhe në lartësi më të mëdha. Në përgjithësi, kjo zhvendosje i ndihmoi zogjtë të shmangin një rritje mesatare temperature prej rreth 1.28°C — afërsisht gjysma e asaj që do të përjetonin po të qëndronin në vend.
Megjithatë, mesatarisht, zogjtë përjetuan një rritje temperature prej 1.35°C gjatë muajve të verës krahasuar me zonat e tyre fillestare. Gjatë dimrit, suksesin në shmangien e ngrohjes ishte minimal: zogjtë arritën të reduktonin ekspozimin ndaj temperaturave të larta vetëm me 11%. Në 20 vite, gjatë dimrit ata përjetuan një rritje të madhe prej 3.7°C, ndërsa zhvendosja u ofroi vetëm një ulje prej gjysmë gradë.
Aftësia e zogjve për t’i shpëtuar ngrohjes ndryshon nga një specie në tjetrën. Më shumë se 75% e zogjve arritën të lëviznin drejt zonave pak më të freskëta. Por disa, si kaktus-zogu që jeton në shkretëtira dhe zona të thata të Amerikës së Veriut, nuk u zhvendosën aspak, duke i bërë më të ndjeshëm ndaj ndryshimeve klimatike. Këta zogj “zhvendosës të niçes klimatike” mund të jenë të kufizuar në aftësitë e fluturimit ose të penguar nga nevojat specifike për habitatin dhe marrëdhëniet ekologjike që i lidhin ngushtë me mjedisin aktual.
Speciet që janë të afta të fluturojnë në distanca të gjata rezultuan më të suksesshme në shmangien e klimës më të ngrohtë dhe ruajtjen e kushteve klimatike historike, sipas studiuesve. Kjo përfshin zogun warbler me krahë blu, i cili u zhvendos mbi 160 kilometra më në veri dhe shmangu rreth 2°C të ngrohjes që do të kishte përjetuar po të qëndronte në vend. Megjithatë, edhe këta zogj tani përballen me temperatura më të larta sesa ato të habitatit të tyre 20 vjet më parë.
Për speciet shumë më pak të lëvizshme se zogjtë — si zvarranikët dhe gjitarët — mundësitë për t’i shpëtuar ngrohjes së shpejtë janë edhe më të kufizuara.
Ndryshimet klimatike po e zgjerojnë hendekun mes kushteve klimatike në të cilat speciet janë përshtatur për mijëra vite dhe atyre që përjetojnë sot në mjedisin e tyre natyror, thonë autorët.
“Në një sistem kontinental të studiuar jashtëzakonisht mirë, zbulojmë se edhe një grup kaq i lëvizshëm si zogjtë nuk po arrin të zhvendoset mjaftueshëm shpejt për t’u përballur me shpejtësinë e ndryshimeve klimatike,” tha Jetz. “Kjo ngre shqetësime serioze për të gjitha speciet e tjera më pak të lëvizshme dhe më pak të njohura. Kërkohet një kuptim dhe menaxhim shumë më i mirë i viktimave më të mundshme të ndryshimeve klimatike — atyre që janë më të lidhur ekologjikisht dhe gjeografikisht me habitatet e tyre — për të shmangur një krizë të afërt zhdukjeje.”
Studimi u financua pjesërisht nga Fondacioni i Biodiversitetit E.O. Wilson në kuadër të projektit Half-Earth.
